AB Genel Mahkemesinin GYK 2(a) Kararı Tartışma Yarattı: “Gümrüğe Sunulduğunda” Şartı Nasıl Yorumlanmalı?

1. Uyuşmazlığın Konusu: Ayrı İthal Edilen Elektrikli Bisiklet Parçaları

Davaya konu olayda, Belçika'da faaliyet gösteren Prestige Rijwielen şirketi adına Çin'den elektrikli bisiklet parçaları ithal edilmiştir.

22 Ocak 2019 ile 27 Nisan 2021 tarihleri arasında gerçekleştirilen ithalatlarda bisiklet kadroları, çatallar, elektrik motorları ve diğer parçalar toplam 27 ayrı gümrük beyannamesiyle beyan edilmiştir.

İthalatçı tarafından söz konusu eşyalar, Kombine Nomanklatürün 8714 pozisyonunda, bisiklet aksam ve parçaları olarak sınıflandırılmıştır.

Belçika gümrük idaresi ise yaptığı incelemede, beyannamelerin belirli gruplar halinde ilişkilendirilebildiğini ve farklı sevkiyatlarla ithal edilen parçaların bir araya getirilmesiyle tamamlanmış elektrikli bisikletlerin oluşturulabildiğini tespit etmiştir.

İdare, söz konusu parçaların GYK 2(a) uyarınca 8711 60 10 alt pozisyonunda tamamlanmış elektrikli bisikletler olarak sınıflandırılması gerektiğini savunmuştur.

Uyuşmazlığın mali boyutunu, Çin menşeli elektrikli bisikletlere uygulanan anti-damping ve telafi edici vergiler oluşturmaktadır. İdarenin ileri sürdüğü ödenmemiş vergi tutarı 2,9 milyon avroyu aşmaktadır.

2. GYK 2(a)'nın Lafzı: "Gümrüğe Sunulduğunda" Şartı

Kararın hukukî açıdan tartışılmasını gerektiren temel nokta, GYK 2(a)'nın uygulanmasında eşyanın gümrüğe sunuluş anına verilen anlamdır.

Kuralın birinci kısmı, tamamlanmamış veya bitirilmemiş eşyanın, gümrüğe sunulduğunda tamamlanmış eşyanın ayırt edici niteliğini taşımasını aramaktadır.

İkinci kısmı ise tamamlanmış eşyanın birleştirilmemiş veya demonte şekilde sunulması halini düzenlemektedir.

Bu ayrım önemlidir. Çünkü "gümrüğe sunulduğunda" ifadesi doğrudan kuralın birinci kısmında yer almakta; ikinci kısımda da demonte veya birleştirilmemiş şekilde sunulan eşya kavramı kullanılmaktadır.

Dolayısıyla tartışma yalnızca birinci kısımdaki ayırt edici nitelik şartının ikinci kısma aynen aktarılıp aktarılmayacağı değildir. Daha temel sorun, ikinci kısımdaki "sunulma" kavramının, farklı tarihlerde gerçekleşen bağımsız gümrük işlemlerini kapsayacak şekilde yorumlanıp yorumlanamayacağıdır.

3. Gümrüğe Sunuluş Anı ile Gelecekteki Montaj Aynı Şey midir?

Tarife sınıflandırmasının temel ilkelerinden biri, eşyanın objektif özelliklerinin gümrük işlemleri sırasında tespit edilebilir olmasıdır.

Bir eşyanın daha sonra hangi amaçla kullanılacağı, belirli koşullarda sınıflandırmada dikkate alınabilir. Ancak kullanım amacının dikkate alınabilmesi ile henüz ithal edilmemiş başka eşyaların mevcut ithalatın parçası sayılması birbirinden farklı hukukî meselelerdir.

Örnek: Üç Farklı Tarihte Gerçekleştirilen İthalat

Aşağıdaki varsayımsal durumda aynı ithalatçı, elektrikli bisiklet üretiminde kullanılacak parçaları üç farklı tarihte ithal etmektedir:

İthalatların tamamının başlangıçtan itibaren aynı üretim planı kapsamında gerçekleştirildiği ve her parçanın hangi elektrikli bisiklette kullanılacağının belgelerden anlaşılabildiği varsayılsın.

Bu durumda dahi önemli bir soru ortaya çıkar:

GYK 2(a)'nın dar ve sunuluş anını esas alan yorumunda, yalnızca ileride tamamlanacak bir ürünün varlığının öngörülmesi, mevcut ithalatın tarife niteliğini kendiliğinden değiştirmemelidir.

Buna karşılık Genel Mahkemenin yaklaşımı, parçalar arasındaki objektif bütünlüğün gümrük işlemleri sırasında doğrulanabilir olmasına ağırlık vermektedir.

Dolayısıyla mahkeme, yalnızca gelecekte montaj yapılmasının planlanmasını yeterli görmemektedir. Ancak ayrı tarihlerdeki ithalatların ne ölçüde birlikte değerlendirilebileceğine ilişkin yorum alanını genişletmektedir.

4. DGÖ İzahnamesi Ne Söylüyor?

GYK 2(a)'ya ilişkin Dünya Gümrük Örgütü İzahnamesinin V ila VII numaralı açıklamaları, birleştirilmemiş veya demonte eşyanın sınıflandırılmasında dikkate alınması gereken şartları ortaya koymaktadır.

Bu açıklamalar, demonte halde sunulan eşyanın teknik niteliğini tanımlamaktadır. Ancak farklı aylarda ithal edilen parçaların, hiçbir özel usule tabi olmaksızın, hangi şartlarda tek bir eşya sayılacağını açık biçimde düzenlememektedir.

İzahname hükümlerinden, bütün parçaların mutlaka aynı konteynerde veya aynı beyannamede bulunması gerektiği sonucu tek başına çıkarılamaz.

Bununla birlikte aynı İzahname hükümlerinin, parçaların farklı zamanlarda sunulmasının hiçbir önem taşımadığı şeklinde yorumlanması da tartışmalıdır.

Burada belirleyici ayrım, demonte bir eşyanın gümrüğe sunulması ile farklı tarihlerde ithal edilen bağımsız parçaların sonradan tek bir eşya olarak ilişkilendirilmesidir.

5. AB Genel Mahkemesinin Gerekçesi: Objektif Bütünlük

Genel Mahkeme, T-529/25 kararının 33. paragrafında GYK 2(a)'nın lafzının, tamamlanmış bir eşyanın bileşenlerinin gümrüğe sunulması için açık bir zaman sınırı öngörmediğini belirtmektedir.

Kararın 36. ve 43. paragraflarında ise parçaların tamamlanmış eşyanın esaslı bileşenlerini oluşturması ve aralarındaki bütünlüğün objektif unsurlarla doğrulanabilmesi üzerinde durulmaktadır.

Mahkeme ayrıca, ayrı beyannameler ve sevkiyatlar kullanılmasının, ithalatçıların kendileri için en uygun tarife sınıflandırmasını seçmelerine imkân verecek bir araca dönüşmemesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Bu yaklaşımın dayandığı kaygı anlaşılabilir. Bir eşyanın yalnızca parçalar halinde beyan edilmesi, GYK 2(a)'nın uygulanmasını bertaraf etmek için yeterli olmamalıdır.

Ancak ayrı beyannamelerle aynı anda sunulan eşya ile farklı tarihlerde gümrüğe sunulan eşya arasında önemli bir fark bulunmaktadır.

İlk durumda, sınıflandırılacak fiziksel bütünün bileşenleri aynı anda gümrük gözetimine sunulmuş olabilir.

İkinci durumda ise bütünün bazı parçaları henüz ithal edilmemiş olabilir. Bu ayrım, özellikle ilk sevkiyatın sınıflandırmasının hangi tarihteki koşullara göre belirleneceği sorusunu gündeme getirmektedir.

6. Başsavcı Görüşü: Aynı Dosyada Farklı Bir Hukukî Yaklaşım

Kararın tartışmalı niteliğini gösteren önemli bir unsur, aynı dosyada 10 Haziran 2026 tarihinde görüş açıklayan Başsavcı José Martín y Pérez de Nanclares'ın farklı sonuca ulaşmış olmasıdır.

Başsavcı, görüşünün 57. paragrafında GYK 2(a)'nın kural olarak aynı anda sunulan eşyaya uygulanması gerektiğini, farklı sevkiyatlarla ithalat bakımından ise açıkça öngörülmüş istisnaların dikkate alınmasını savunmuştur.

Başsavcı, 66–67. ve 92. paragraflarda elektrikli bisiklet parçalarının farklı zamanlarda ithal edilmesi halinde, mevcut özel düzenlemelerin kapsamı dışında GYK 2(a)'nın uygulanmaması gerektiği sonucuna ulaşmıştır.

Başsavcı görüşü mahkemeyi bağlamamaktadır. Ancak aynı uyuşmazlıkta farklı bir hukukî yorumun gerekçelendirilmiş olması, kararın tartışılabilir niteliğini ortaya koymaktadır.

7. Bölünmüş Sevkiyatlar İçin Özel Düzenlemeler Neden Önemli?

AB Kombine Nomanklatüründe belirli eşyaların farklı sevkiyatlarla ithal edilmesine ilişkin özel düzenlemeler bulunmaktadır.

XVI. Bölüm Ek Not 3, belirli koşullarla bölünmüş sevkiyatlar halinde ithal edilen makinelere GYK 2(a)'nın uygulanabilmesine imkân tanımaktadır.

XVII. Bölüm Ek Not 2 ise 8608, 8805, 8905 ve 8907 pozisyonlarındaki eşya için benzer bir düzenleme içermektedir.

Bu düzenlemelerde beyan sahibinin talebi ve yetkili makamların belirlediği koşullar önem taşımaktadır.

Buna karşılık dava konusu elektrikli bisikletlerin 8711 pozisyonu, XVII. Bölüm Ek Not 2'de sayılmamıştır.

Genel Mahkeme, özel düzenlemelerin varlığını eşzamanlı sunumun her durumda zorunlu olmadığını gösteren bir unsur olarak değerlendirmiştir.

Buna karşılık Başsavcı, bu düzenlemelerin belirli eşya grupları için öngörülmüş olmasının, uygulamanın sınırlarını gösterdiğini savunmuştur.

Her iki yaklaşım da yorum ilkeleri çerçevesinde tartışılabilir. Ancak özel düzenlemelerdeki usul ve güvence şartlarının, genel yorum yoluyla etkisiz hale getirilmemesi gerektiği yönündeki itiraz önemlidir.

8. DTÖ'nün China – Auto Parts Uyuşmazlığıyla Karşılaştırma

Konuyla bağlantılı uluslararası değerlendirmelerden biri de Dünya Ticaret Örgütü bünyesinde ele alınan China – Measures Affecting Imports of Automobile Parts uyuşmazlığıdır.

2008 yılında incelenen bu uyuşmazlıkta, farklı sevkiyatlarla ithal edilen otomotiv parçalarının daha sonra tamamlanmış araç üretiminde kullanılmasının, tarife sınıflandırmasına etkisi de tartışılmıştır.

DTÖ Paneli, GYK 2(a)'daki "as presented" ifadesini değerlendirirken, eşyanın sınıflandırılmak üzere gümrük idaresine sunulduğu belirli ana vurgu yapmıştır.

Panelin bu değerlendirmesinde, farklı zamanlardaki ithalatların daha sonraki ortak montaj gerekçesiyle otomatik olarak birleştirilmesine karşı ihtiyatlı bir yaklaşım görülmektedir.

Bununla birlikte söz konusu DTÖ uyuşmazlığının esas konularından biri, uygulanan mali yükümlülüğün gümrük vergisi mi yoksa iç vergi mi olduğudur. Temyiz Organının değerlendirmeleri, farklı sevkiyatların GYK 2(a) kapsamında sınıflandırılması meselesini bütün ihtimaller bakımından kesin olarak çözmüş değildir.

Bu nedenle DTÖ değerlendirmeleri, T-529/25 kararını doğrudan geçersiz kılan bir hüküm olarak değil, "gümrüğe sunulduğunda" kavramının yorumuna ilişkin önemli bir karşılaştırmalı hukuk kaynağı olarak ele alınmalıdır.

9. Hukukî Güvenlik ve Öngörülebilirlik Sorunu

Tarife sınıflandırması, ithalatçıların gümrük vergilerini ve diğer ticaret politikası önlemlerini önceden öngörebilmesine imkân sağlamalıdır.

Eşyanın gümrüğe sunulduğu andaki objektif özelliklerinin esas alınması, bu öngörülebilirliğin temel güvencelerinden biridir.

Farklı tarihlerdeki sevkiyatların birlikte sınıflandırılmasında ise bazı soruların açıklığa kavuşturulması gerekmektedir:

• İlk sevkiyat sırasında henüz ithal edilmemiş parçalar, mevcut eşyanın ayırt edici niteliğinin tespitinde hangi koşullarda dikkate alınabilir?
• Parçaların aynı üretim projesine ait olması, bunların aynı tarife sınıflandırma birimini oluşturması için tek başına yeterli midir?
• Ayrı sevkiyatlar arasında ne kadar zaman geçmesi, tek bir eşya olarak değerlendirmeye engel oluşturur?
• İthalatın öngörülen bütünlükte tamamlanmaması veya bazı parçaların hiç ithal edilmemesi halinde ilk beyannamelerin durumu ne olacaktır?
• İthalatçının aynı parçaları farklı ürünlerde kullanabilmesi durumunda objektif bütünlük nasıl tespit edilecektir?
• Sonradan gerçekleştirilecek montajın biliniyor olması ile gümrüğe sunulan eşyanın tamamlanmış eşya niteliği taşıması arasında nasıl bir sınır çizilecektir?

Bu sorular, yalnızca elektrikli bisiklet ithalatlarına özgü değildir. Makine, taşıt, elektronik cihaz ve çeşitli montaj ürünleri bakımından da benzer sorunlar ortaya çıkabilir.

Mahkemenin objektif delil araması, bu belirsizliklerin bir bölümünü azaltmaktadır. Ancak objektif delilin bulunması ile ayrı ithalatların hangi hukukî şartlarda tek eşya kabul edileceği sorunu aynı değildir.

10. Vergiden Kaçınmanın Önlenmesi, Sınıflandırma Kuralının Sınırlarını Değiştirebilir mi?

Genel Mahkemenin kararında, ithalatçıların ayrı sevkiyatlar veya beyannameler yoluyla kendilerine avantaj sağlayan bir tarife sınıflandırmasını tercih etmelerinin önlenmesi önemli bir gerekçe olarak yer almaktadır.

Gümrük işlemlerinin yalnızca şekli tercihlerle yönlendirilmesinin önlenmesi meşru bir amaçtır.

Bununla birlikte tarife sınıflandırması kurallarının temel işlevi, ithal edilen eşyanın niteliğine göre doğru pozisyonun belirlenmesidir.

Vergi kaybının veya ticaret politikası önlemlerinin etkisizleştirilmesinin önlenmesi amacı, sınıflandırma kurallarının yorumunda dikkate alınabilir. Ancak bu amaç, kuralın metninden ve sistematiğinden kaynaklanan sınırların göz ardı edilmesini tek başına haklı kılamaz.

11. Türkiye'deki Gümrük Uygulamaları Açısından Önemi

Genel Yorum Kuralı 2(a), Türkiye'de de tarife sınıflandırmasının temel kurallarından biridir.

Bununla birlikte AB Genel Mahkemesinin verdiği karar, Türkiye'deki bütün ithalat işlemlerine doğrudan uygulanacak bir ulusal düzenleme niteliğinde değildir.

Türkiye'de farklı tarihlerde ithal edilen parçaların birlikte sınıflandırılması gündeme geldiğinde, Türk Gümrük Tarife Cetveli, ilgili Bölüm ve Fasıl Notları, İzahname hükümleri ve uygulanabilir gümrük mevzuatının birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir.

Özellikle ithalat işlemleri arasında objektif bir bağlantı bulunması ile bu işlemlerin tek bir tamamlanmış eşya ithalatı olarak kabul edilmesi arasındaki hukukî ayrımın korunması önem taşımaktadır.

T-529/25 kararı, Türkiye bakımından da incelenmesi gereken önemli bir karşılaştırmalı hukuk kaynağıdır. Ancak bu kararın, farklı tarihlerdeki bütün parça ithalatlarının tamamlanmış eşya olarak sınıflandırılmasına genel ve sınırsız bir dayanak oluşturduğu düşünülmemelidir.

Editoryal not: Bu içerikte mahkeme kararının hüküm ve gerekçeleri ile söz konusu hükümlere yönelik eleştirel hukukî değerlendirmeler ayrı ayrı ele alınmıştır. Örnek ithalat senaryosu varsayımsaldır. İnceleme, kararın hukukî geçerliliğini değil, GYK 2(a)'nın uygulanma sınırları ve gümrüğe sunuluş anının yorumlanmasını tartışmaktadır.